Każdy rodzic zdaje sobie
sprawę jak duże znaczenie ma rodzina dla harmonijnego rozwoju dziecka i
dokłada starań, aby miało ono szczęśliwe dzieciństwo. Życie lubi jednak płatać
figle i nie zawsze układa się tak, jak sobie zaplanowaliśmy. Co dzieje się w
momencie, gdy nasze ścieżki z partnerem muszą się rozejść i następuje rozpad
rodziny? Jak pomóc dziecku przejść przez ten czas i o czym należy pamiętać?
sprawę jak duże znaczenie ma rodzina dla harmonijnego rozwoju dziecka i
dokłada starań, aby miało ono szczęśliwe dzieciństwo. Życie lubi jednak płatać
figle i nie zawsze układa się tak, jak sobie zaplanowaliśmy. Co dzieje się w
momencie, gdy nasze ścieżki z partnerem muszą się rozejść i następuje rozpad
rodziny? Jak pomóc dziecku przejść przez ten czas i o czym należy pamiętać?
Rozwód, z punktu widzenia dziecka, niesie ze
sobą
sobą
dwa rodzaje trudnych sytuacji:
- Pierwsza – to okoliczności
poprzedzające rozwód, które charakteryzują się najczęściej atmosferą pełną
napięcia i brakiem pozytywnej (a czasami jakiejkolwiek) relacji między
rodzicami. W tym okresie w domu często dominują kłótnie, a dziecko traci
poczucie bezpieczeństwa.
- Druga sytuacja trudna dla dziecka wiąże się z
wychowaniem w rodzinie niepełnej, gdzie brakuje ojca lub matki, a dziecku
towarzyszy ciągła tęsknota za jednym z rodziców.
Na co szczególnie zwracać uwagę?
Specjaliści zgodnie podkreślają, że złość
jest uczuciem towarzyszącym każdemu dziecku, które doświadczyło rozwodu
rodziców. Nawet w sytuacji, gdy konflikt w domu był bardzo nasilony i dziecko
deklarowało, że rozwód byłby najlepszym rozwiązaniem – jego odczucia związane z
rozpadem rodziny będą co najmniej ambiwalentne.
jest uczuciem towarzyszącym każdemu dziecku, które doświadczyło rozwodu
rodziców. Nawet w sytuacji, gdy konflikt w domu był bardzo nasilony i dziecko
deklarowało, że rozwód byłby najlepszym rozwiązaniem – jego odczucia związane z
rozpadem rodziny będą co najmniej ambiwalentne.
Dzieci mogą okazywać złość na różne sposoby.
Napady wściekłości i krzyki to otwarty, najbardziej bezpośredni sposób
okazywania emocji przez dziecko (i często najbardziej bolesny dla rodziców). Warto mieć na uwadze, że w każdym przykrym
słowie, które słyszymy od naszego dziecka, kryje się zdanie: „Bardzo mnie zraniliście, teraz
cierpię i nie podoba mi się to”. Dziecko odpowiada atakiem na sytuację, w
której się znalazło.
Napady wściekłości i krzyki to otwarty, najbardziej bezpośredni sposób
okazywania emocji przez dziecko (i często najbardziej bolesny dla rodziców). Warto mieć na uwadze, że w każdym przykrym
słowie, które słyszymy od naszego dziecka, kryje się zdanie: „Bardzo mnie zraniliście, teraz
cierpię i nie podoba mi się to”. Dziecko odpowiada atakiem na sytuację, w
której się znalazło.
Drugi sposób okazywania złości wydaje się łagodniejszy,
ale i mylący. Dzieci mogą ujawniać swoje odczucia jedynie poprzez negatywne nastawienie
i zmienność nastrojów. Istnieje wówczas ryzyko, że jego ból nie zostanie
dostrzeżony przez dorosłych w odpowiednim czasie i przerodzi się później w
poważniejsze trudności wychowawcze.
ale i mylący. Dzieci mogą ujawniać swoje odczucia jedynie poprzez negatywne nastawienie
i zmienność nastrojów. Istnieje wówczas ryzyko, że jego ból nie zostanie
dostrzeżony przez dorosłych w odpowiednim czasie i przerodzi się później w
poważniejsze trudności wychowawcze.
Nadmierna nadopiekuńczość
Często zdarza się, że rodzice decydują się nanadmierną pobłażliwość i uleganie zachciankom dziecka, pragnąc wynagrodzić w
ten sposób ból spowodowany rozwodem. Nie
przesadzajmy z tym rekompensowaniem za rozwód. Nie każde niepowodzenie w
szkole, nie każde trzaśnięcie drzwiami i nie każdy smutek jest rezultatem
odejścia taty lub mamy. Obsypywanie prezentami i tolerowanie niewłaściwych
zachowań nie pomoże, a prawdopodobnie zaszkodzi jeszcze bardziej. Pamiętajmy, że ograniczenia i konsekwencje są
niezbędne w prawidłowym rozwoju dziecka.
- Więcej na temat zasad: Wprowadzanie zasad w domu – jak to zrobić?
- Więcej na temat konsekwencji: Czym różni się kara od konsekwencji?
Gdy drugi rodzic jest taki „super”
Zdarza się, że rodzice mieszkający z
dzieckiem mają problemy z ponowną „adaptacją” dziecka do zasad panujących w
domu po jego powrocie od drugiego rodzica. Weekendowe spotkania często są pełne
atrakcji i prezentów, a dziecku wolno więcej niż zwykle. To powoduje pretensje
z rodzaju „Ale tata (mama) mi pozwala!” Warto w takiej sytuacji odpowiedzieć:
„Gdy jesteście razem, tacie (mamie) może to odpowiadać, ale gdy jesteś ze mną
obowiązuje zasada że….” Wypracowanie
wspólnych reguł wychowawczych z byłym partnerem jest z reguły trudne, dlatego
warto pogodzić się z panującą sytuacją i przyzwyczaić dziecko do istnienia
dwóch systemów norm.
dzieckiem mają problemy z ponowną „adaptacją” dziecka do zasad panujących w
domu po jego powrocie od drugiego rodzica. Weekendowe spotkania często są pełne
atrakcji i prezentów, a dziecku wolno więcej niż zwykle. To powoduje pretensje
z rodzaju „Ale tata (mama) mi pozwala!” Warto w takiej sytuacji odpowiedzieć:
„Gdy jesteście razem, tacie (mamie) może to odpowiadać, ale gdy jesteś ze mną
obowiązuje zasada że….” Wypracowanie
wspólnych reguł wychowawczych z byłym partnerem jest z reguły trudne, dlatego
warto pogodzić się z panującą sytuacją i przyzwyczaić dziecko do istnienia
dwóch systemów norm.
O tym warto pamiętać:
Nigdy, nawet w gniewie nie pozwól sobie nasłowa „Odeślę cię do twojego taty/mamy, skoro tak ci u niego dobrze”. Rodzic,
który spędza z dzieckiem mniej czasu, może dokładać starań aby np. wspólny
weekend był pełen atrakcji. Jednocześnie nie ponosi on najczęściej odpowiedzialności za codzienne radzenie sobie
z trudami życia, co nie jest winą dziecka.
W sprawach dotyczących dziecka – w pierwszejkolejności rozmawiaj z byłym partnerem, a dopiero później z dzieckiem. Gdy
jedna strona czuje się pomijana w decyzjach , to stawia opór i nie zgadza się,
mimo iż chodzi o obiektywnie drobną sprawę.
Nie przekazuj wiadomości za pośrednictwem dziecka („powiedz mamie, że zabieram cię na wakacje nad morze”, „powiedz tacie, żeby kupił ci nowy plecak”). Nie mów dziecku, czego nie powinno mówić.Jest to wywieranie na dziecku presji i zmuszanie go braku lojalności wobec
jednego z rodziców. Jeżeli zostanie zapytane wprost, to staje przed wyborem:
zdradzić czy okłamać?
Nie łudź dziecka możliwością powrotu. Napytania o to, kiedy tatuś (mama) wróci lub kiedy znowu będziecie wszyscy razem,
odpowiadaj jednoznacznie, że już nie będziecie razem – ale oboje nadal bardzo
kochacie swoje dziecko i zawsze będziecie jego rodzicami.
„Mężem lub żoną można przestać być. Ojcem i matką jest
się na zawsze”
się na zawsze”
Literatura:
- Tański
M., Milewski R., Szelągowska A. (2005). Dziecko w rozwodzie. Poradnik dla
rodziców. Warszawa: Fundacja Partners
Polska. - Pakosz
– Szydłowska E., Rozwód. Jak pomóc dziecku go przeżyć [w:] Biuletyn Sekcji
Terapii 2015/2016, 6. - Dzierżanowski J., Psychospołeczna sytuacja dziecka w
małżeństwach rozwodzących się [w:] Krok
D., Landwójtowicz P. (red.) (2010), Rodzina w nurcie współczesnych przemian.
Opole: Uniwersytet Opolski.